Tám mươi năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Quốc hội Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, ngày càng thực hiện tốt hơn chức năng là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Loạt bài này điểm lại những nét chính về chế độ bầu cử, cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội từ khi hình thành cho tới nay.
Pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
Trước yêu cầu phát triển của đất nước, năm 2013 Quốc hội khóa XIII đã thông qua bản Hiến pháp sửa đổi. Đây là bản Hiến pháp thứ 5, Hiến pháp của thời kỳ đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng nền kinh tế thị trường, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Để thể chế hóa Hiến pháp năm 2013, Quốc hội đã thông qua Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015. Theo đó, các quy định về chế độ bầu cử tiếp tục được kế thừa những quy định tiến bộ, cụ thể:
Về nguyên tắc bầu cử: Hiến pháp năm 2013 và Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 tiếp tục quy định việc bầu cử đại biểu Quốc hội tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Đây là nguyên tắc mấu chốt của cơ chế bầu cử dân chủ.
Về quyền bầu cử, ứng cử và bãi nhiệm đại biểu Quốc hội: Việc xác định quyền bầu cử, ứng cử của công dân được quy định cơ bản như trước đây, công dân đủ mười tám tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội. Việc xác định quyền ứng cử, ngoài quy định về xác nhận tư cách công dân, độ tuổi, người ứng cử cần đáp ứng tiêu chuẩn về đại biểu Quốc hội được quy định trong Luật tổ chức Quốc hội.
Pháp luật về bầu cử giai đoạn này đã quy định ngay trong luật cụ thể các trường hợp không được tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội như: Người đang bị tước quyền ứng cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người đang chấp hành hình phạt tù, người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người đang bị khởi tố bị can; người đang chấp hành bản án, quyết định hình sự của Tòa án; người đã chấp hành xong bản án, quyết định hình sự của Tòa án nhưng chưa được xóa án tích; người đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc hoặc giáo dục tại xã, phường, thị trấn. Đây là những quy định mới về các điều kiện tham gia ứng cử đại biểu dân cử nói chung, đại biểu Quốc hội nói riêng
Xác định tỷ lệ đại diện: Trong giai đoạn này, pháp luật về bầu cử đã nâng thêm số lượng đại biểu trong Quốc hội không quá năm trăm đại biểu. Việc xác định tỷ lệ đại diện của cử tri trên một đại biểu không quy định cụ thể. Số lượng đại biểu được bầu trong giai đoạn này vừa được tính theo dân số, vừa căn cứ vào đặc điểm của mỗi địa phương. Tuy nhiên, cần bảo đảm số lượng đại biểu dự kiến bầu trong Quốc hội là năm trăm đại biểu và mỗi tỉnh thành phố trực thuộc trung ương có ít nhất ba đại biểu cư trú và làm việc tại địa phương.
Các quy định về tổ chức bầu cử, khiếu nại tố cáo về bầu cử về cơ bản không có nhiều thay đổi so với trước đây.
Tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân. Việc sửa đổi luật lần này nhằm thể chế hoá các chủ trương, chính sách của Đảng, quy định mới của Hiến pháp về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị (đặc biệt là triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp), thực hiện bầu cử sớm vào ngày 15/3/2026 [2] và sửa đổi để kịp thời khắc phục một số vướng mắc trong công tác bầu cử. Các nội dung sửa đổi, bổ sung bảo đảm đồng bộ, thống nhất với việc sửa đổi Hiến pháp, Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các luật về tổ chức bộ máy có liên quan., …
Trích dẫn: xem chi tiết tại nhandan.vn
