Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đã khẳng định, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số là đòi hỏi khách quan, xuất phát từ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Thể chế được xác định là đột phá của đột phá.
Bộ Tư pháp thường tổ chức tham vấn chính sách với UNDP để nâng cao chất lượng xây dựng, thẩm định văn bản.
Vì vậy, việc xây dựng hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, bao gồm xây dựng và hoàn thiện chính sách pháp luật và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật phục vụ kiến tạo phát triển, thúc đẩy tăng trưởng hai con số là nhiệm vụ trọng tâm.
Theo Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, để thể chế là nguồn lực, là nền tảng vững chắc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, những vấn đề pháp lý đang tác động trực tiếp đến tăng trưởng hai con số cần được nhận diện thẳng thắn đi kèm với các giải pháp hoàn thiện từ khâu thiết kế đến thực thi chính sách trong thời gian tới.
Nhận diện thẳng các điểm nghẽn thể chế
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và một số địa phương cho rằng, “rào cản” thể chế hiện nay không nằm ở việc thiếu luật, mà chủ yếu nằm ở chất lượng quy định, sự chồng chéo giữa các luật và nhất là khâu thực thi. Hiện tại, vẫn còn tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, xung đột giữa các văn bản luật và các văn bản dưới luật, thậm chí giữa các văn bản hướng dẫn với nhau. Vẫn còn nhiều chính sách đang bị “nghẽn theo chuỗi”, gây khó khăn, ách tắc trong quá trình triển khai. Minh chứng rõ nét nhất đó là sự chồng chéo trong thực hiện chính sách của Luật Doanh nghiệp, Đầu tư, Đất đai, Xây dựng và Bảo vệ môi trường… Những điểm vướng mắc từ chính sách gây khó khăn cho việc thực hiện pháp luật và thi hành pháp luật của doanh nghiệp, thậm chí làm lỡ cơ hội đầu tư, gia tăng chi phí và mức độ rủi ro đối với hoạt động kinh doanh.
Là một tập đoàn đang được Thành phố Hồ Chí Minh giao nghiên cứu, đề xuất đầu tư tuyến đường sắt hàng hóa từ phía bắc (tỉnh Bình Dương cũ) đến phía nam Thành phố Hồ Chí Minh (Vũng Tàu cũ), theo ông Nguyễn Hoàn Vũ, Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex, việc triển khai sẽ gặp vướng mắc vì việc thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị (metro) chỉ áp dụng riêng cho thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh (theo Nghị quyết số 188/2025/QH15).
Ông Nguyễn Hoàn Vũ cho biết, về mặt địa hình thì hướng tuyến giao thông (cả đường bộ và đường sắt) chạy từ phía bắc xuống phía nam Thành phố Hồ Chí Minh phải đi qua địa bàn tỉnh Đồng Nai. Mặt khác, tuyến đường sắt đô thị phải qua địa bàn tỉnh Đồng Nai mới kết nối được với hệ thống sân bay Long Thành, tạo thành chuỗi kết nối hệ thống logistics. “Cần cho phép áp dụng các chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 mở rộng ra, gồm thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh lân cận nhằm đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng giao thông, kết nối vùng”, Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex kiến nghị. Bên cạnh đó, cần cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính đối với dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, phân cấp mạnh mẽ hơn, giao quyền cho Chính phủ, các bộ hoặc địa phương trong việc quyết định chủ trương đầu tư và phê duyệt dự án đối với các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm cần triển khai cấp bách.
Thực tiễn triển khai tại Hải Phòng và một số địa phương cho thấy một góc khác của việc thực thi chính sách pháp luật về đấu thầu và lựa chọn nhà đầu tư. Theo đại diện Sở Tư pháp Hải Phòng Trần Đức Huấn, đối với các dự án quy mô lớn, yêu cầu công nghệ cao hoặc có tính cấp bách về tiến độ còn nhiều vướng mắc, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của địa phương. Quy trình, thủ tục đấu thầu, lựa chọn nhà đầu tư hiện nay còn phức tạp, kéo dài qua nhiều bước, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thu hút đầu tư, làm chậm quá trình triển khai các dự án hạ tầng, đô thị, công nghiệp; hạn chế khả năng hình thành các động lực tăng trưởng mới, qua đó tác động đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của thành phố này.
Một thực trạng nữa trong quá trình thực thi chính sách đó là “mỗi địa phương làm một kiểu”, cùng một quy định nhưng cách hiểu và vận dụng khác nhau. Theo khảo sát của Bộ Tư pháp, có đến 60% những vướng mắc, bất cập là từ việc thực thi chứ không hoàn toàn do văn bản, chính sách.
Bảo đảm chính sách được thực thi hiệu quả
Đại diện của VCCI cho rằng, chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số chính là chất lượng, tính ổn định và hiệu quả thực thi của hệ thống pháp luật hiện hành với những văn bản, chính sách rõ ràng, được thực thi thống nhất và dự đoán được. Đặc biệt phải bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách để các nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư nước ngoài (FDI) yên tâm lập kế hoạch dài hạn. Theo đó, VCCI kiến nghị Bộ Tư pháp rà soát pháp luật theo chuỗi giá trị và chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp thay vì rà soát riêng lẻ từng đạo luật để tháo gỡ sự chồng chéo giữa các chính sách đầu tư, đất đai, xây dựng, đấu thầu…
Theo đại diện Sở Tư pháp Ninh Bình, VCCI, cần đổi mới việc lấy ý kiến góp ý, phản biện chính sách và pháp luật một cách thực chất, thu hút sự tham gia sâu của các chuyên gia, doanh nghiệp và người dân ngay từ khâu xây dựng chính sách. Tập trung lấy ý kiến của các đối tượng chịu tác động của chính sách nhằm bảo đảm tính khả thi, hạn chế tình trạng “tạm ngừng thực thi chờ hướng dẫn mới” hoặc sửa đổi, bổ sung liên tục. Cùng với đó, cần sớm nghiên cứu, xây dựng Luật về tổ chức thi hành pháp luật nhằm tạo cơ sở pháp lý cơ bản, vững chắc để nâng cao vai trò của công tác tổ chức thi hành pháp luật. Bảo đảm đánh giá tác động chính sách không còn mang tính hình thức, mọi đề xuất chính sách mới phải lượng hóa được chi phí tuân thủ của doanh nghiệp. Việc thẩm định đánh giá tác động cần giao cho đơn vị độc lập thực hiện để bảo đảm tính khách quan, tránh xung đột lợi ích.
Để thể chế trở thành nguồn lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số thì hiệu quả của hệ thống pháp luật cần được lượng hóa bằng các chỉ số cụ thể, có thể đo đếm được, cơ chế thực thi phải “thông suốt”, minh bạch, qua đó giải quyết dứt điểm các tồn đọng, vướng mắc thay vì chỉ dừng lại ở việc thực hiện đúng quy trình nhưng vẫn “tắc” như hiện nay.
HƯƠNG NGUYÊN
Trích nguồn: nhandan.vn
